Искать:

СУД АЙБЛОВНИ ЕНГИЛЛАШТИРДИ –

 ЧУНКИ, ҚОНУН ШУНИ ТАҚАЗО ЭТАДИ

Бу ҳақда фикр юритганда, аввало, рўй берган воқеа тафсилотига эътибор қаратиш жоиз. Маълум бўлишича, С.Эрмаматов таниши Л.Отажанованинг бошқа шахслар билан гап­лашиб юрганидан хабар топгач, рашк туфайли 2025 йил 8 январь куни соат 21ларда Яшнобод тумани, Авиасозлар 3 даҳасида жойлашган “Лор 24/7” номли клиника биносида жанжаллашган. Натижада у Л.Отажановага енгил шикаст етказган.

Бу ҳолатни республика Суд тиббий илмий амалий маркази экспертининг хулосаси ҳам тасдиқлайди.

Бироқ дастлабки тергов органи томонидан судланувчи С.Эрмаматовнинг ҳаракатлари Жиноят кодексининг 164-моддаси 2-қисми “а” банди билан нотўғри квалификация қилинади.

Шу ўринда қайд этиш керакки, Жиноят процессуал кодексининг 22-моддасида суриштирувчи, терговчи, прокурор ва суд жиноят юз берганлигини, унинг содир этилишида ким айбдорлигини, шунингдек, у билан боғлиқ барча ҳолатларни аниқлаши шартлиги, иш бўйича исботланиши лозим бўлган барча ҳолатлар синчковлик билан, ҳар томонлама, тўлиқ ва холисона текшириб чиқилиши, ишда юзага келадиган ҳар қандай масалани ҳал қилишда судланувчини ҳам фош қиладиган, ҳам оқлайдиган, шунингдек, унинг жавобгарлигини ҳам енгиллаштирадиган, ҳам оғирлаштирадиган ҳолатлар аниқланиши ва ҳисобга олиниши лозимлиги белгиланган.

Жиноят процессуал кодексининг 26-моддасига мувофиқ, жиноят ишини мазмунан кўриб чиқаётган суд далилларни бевосита текшириши, гумон қилинувчи, айбланувчи, судланувчи, жабрланувчи ва гувоҳларни сўроқ қилиши, фақат суд мажлисида текширилган далилларга асосланиб ҳукм чиқариши шартлиги қайд этилган.

Бундан ташқари Жиноят кодексининг 164-моддасида босқинчилик, яъни ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида, унга ҳужум қилиб, ҳаёти ёки соғлиғи учун хавфли бўлган зўрлик ишлатиб ёхуд шундай зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб, содир этилганлик ҳолати юзасидан жавобгарлик белгиланган.

Қонун мазмунига кўра, объектив томондан, босқинчилик ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида, шу мулкнинг эгалланишига қаршилик кўрсатган шахснинг ҳаёти ёки соғлиғи учун хавфли бўлган жисмоний зўрлик ишлатиш ёхуд шундай зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб, ҳужум қилишда ифодаланади. Шунга кўра, босқинчиликнинг моҳияти айбдорнинг ўзганинг мол-мулкини жабрланувчига зўрлик ишлатиб эгаллашида ифодаланади.

Бундай жиноят таркибида ўзганинг мол-мулкини эгаллашга йўналтирилган ҳаракат асосий аҳамият касб этади, ўзга шахсга тажовуз қилиш ўзганинг мол-мулкини эгаллаш воситаси сифатида ифодаланади.

Энди юқорида баён этилган воқеага қайтсак, суд мажлисида аниқланган ва иш ҳужжатлари билан тасдиқланган ҳолатларга кўра, С.Эрмаматов таниши Л.Отажонованинг бошқа шахслар билан ўзаро гаплашиб юрганидан хабар топгач, 2025 йил 8 январь куни соат 21 ларда Яшнобод тумани, Авиасозлар 3-даҳасида у билан рашк туфайли ўзаро жанжаллашиб, уни бир неча маротаба урган ва қасддан соғлиғининг қисқа вақт, яъни олти кундан ортиқ, аммо йигирма бир кундан кўп бўлмаган муддатга ёмонлашувига сабаб бўлган енгил шикаст етказган.

Бундай қилмиш учун Жиноят кодексининг 109-моддасида жавобгарлик белгиланган.

Аниқроқ айтганда, қонун талабига кўра, агар айбдорнинг ҳаракатлари жабрланувчи баданига енгил шикаст етказиб, унинг соғлиғини қисқа муддатга ишдан чиқарса ёки меҳнат қобилия­тининг унча узоқ бўлмаган муддатга йўқотилишига олиб келса, айбдорнинг ҳаракатлари айнан Жиноят кодексининг 109-моддаси 2-қисми билан малакаланади.

Аммо дастлабки тергов органи томонидан С.Эрмаматовнинг босқинчилик жиноятини содир этишдаги айбини исботлайдиган далиллар тўлиқ текширилмаган, шунингдек, иш ҳужжатларида босқинчилик билан боғлиқ айбловни шубҳа остида қолдирадиган аниқ далиллар мавжуд бўлганлигини инобатга олмаган, тергов ҳаракатлари нохолис равишда фақат босқинчилик жиноятини содир этишда айблаш йўналишида олиб борилиб, мавжуд ҳолатларни тўлиқ, ҳар томонлама ва холисона ўрганиш, шунингдек, аниқ ҳуқуқий баҳо бериш чоралари кўрилмаган.

Иш ҳолатига кўра, С.Эрмаматовнинг жабрланувчи Л.Отажоновага тегишли пул маблағи ёки бошқа мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида ҳужум қилганлигини, жабрланувчи ушбу мол-мулки эгалланишига қаршилик кўрсатганлигини тасдиқловчи ҳолатлар мавжуд эмас.

Аслида ҳам С.Эрмаматовнинг мақсади жабрланувчи Л.Отажонованинг мол-мулкини талон-торож қилиш эмас, балки рашки туфайли келиб чиққан жанжалда унга енгил тан жароҳати етказган.

Бундан ташқари бу воқеа 2025 йил 8 январь куни содир этилган бўлса-да, жабрланувчи Л.Отажонова судланувчи С.Эрмаматов билан бир ҳафта давомида ўзаро яхши муносабатда бўлган.

Шунингдек, воқеа содир бўлган куни судланувчи С.Эрмаматов клиникадан чиқиб кетгач, бироздан сўнг қайтиб келиб эшикни тақиллатгани, Л.Отажонова эшикни очмаганида унинг дугонаси Ильмирага ўзи қўнғироқ қилиб чақиргани С.Эрмаматов босқинчилик жиноятини содир қилиш мақсади бўлмаганини тасдиқлайди.

Юқорида баён этилган ҳолатлар дастлабки терговни юритишда жиддий камчилик­ларга йўл қўйилгани, ҳақиқий иш ҳолати етарли даражада текширилмагани ва ҳақиқатни аниқлаш тамойиллари бузилганини кўрсатади.

Ўз навбатида, суд келтирилган асосларга кўра, судланувчи С.Эрмаматовнинг ҳа­­ракатларида ўзганинг мол-мулкини талон-торож қилиш мақсадида шахснинг ҳаёти ёки соғлиғи учун хавфли бўлган зўрлик ишлатиш ёхуд шундай зўрлик ишлатиш билан қўрқитиб ҳужум қилиш мавжуд эмас, деб ҳисоблади. Қонун талабларидан келиб чиқиб, қасддан баданга енгил шикаст етказганликда ифодаланган ҳаракатларини Жиноят кодексининг 164-моддаси 2-қисми “а” бандидан 109-моддаси 2-қисми “в” бандига қайта малакалашни лозим топди ва икки йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинлади.

Хулоса қилиб айтганда, мамлакатимизда ҳар бир фуқаро — қонун ҳимоясида. Шундай экан, кимнингдир ҳаётида қонунбузилиши ҳолати содир бўлган тақдирда ҳам, унинг қилмишини адолатли баҳолаш вазифаси одил судлов зиммасидадир.

Жасурбек УБАЙДУЛЛАЕВ,

жиноят ишлари бўйича

Яшнобод тумани

суди судьяси

(Манба: “Куч – Адолатда” газетаси, 2026 йил, 13 февраль, 6-сон)

САВОЛЛАРГА АНИҚ ЖАВОБЛАР – ПРОФИЛАКТИКА ИНСПЕКТОРЛАРИ БИЛАН КЕНГАШИБ ОЛИНМОҚДА

Мазкур тадбирни “ўқув-семинар”дан кўра, очиқ (ўрни келса, бироз аччиқ) мулоқот дейиш тўғрироқдир балки?! Негаки, уларда, асосан, муаммолар кўтарилди, камчиликлар айтилиб, уларни бартараф этишнинг ҳуқуқий тартиблари ҳақида сўз борди. Муаммо ва камчиликлар эса мамнуният билан айтилмайди.

Гап пойтахт судлари тергов судьялари иштирокида ўтаётган профилактика инспекторларининг ўқув-семинарлари ҳақида кетмоқда. Ўтган ҳафтада шундай тадбирлар бешта туманда (Яккасарой, Яшнобод, Мирзо Улуғбек, Чилонзор ва Миробод) ташкил этилди. Ва уларнинг барчасида  айтилдики, мамлакатимизда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизими “Инсон қадри учун” тамойили асосида янги босқичга кўтарилмоқда. Айни мақсадда суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликлари ҳимояси кафолатлари янада кучайтирилмоқда. Бу жараёнда аҳолининг ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизимига бўлган ишончини мустаҳкамлаш жуда муҳим эканига ортиқча таъкид шарт эмас.

Очиқ мулоқотларда маъмурий ҳуқуқбузарликка оид материалларни тайёрлаш, суд муҳокамасига киритиш ва кўриб чиқиш амалиёти танқидий таҳлил этилиб, иш сифатини янада оширишга доир масалалар муҳокама қилинди.

Хусусан, суд муҳокамасига тақдим этилаётган айрим маъмурий ҳуқуқбузарликка доир иш материалларида ҳолат тўлиқ ёритилмагани, далиллар етарли даражада эмаслиги, маълумотлардаги ноаниқликлар, процессуал муддатлар бузилиши каби камчиликлар аниқланмоқда. Уларни суд процессида бартараф этиш имконияти йўқлиги сабаб иш материалларининг қўшимча суриштирувга қайтарилиши ҳуқуқбузарликда гумонланаётганларнинг қонун билан қўриқланадиган ҳуқуқ ва манфаатларига таъсир қилиши керак эмас.

Маъмурий ҳуқуқбузарликка оид материалларни сифатли тайёрлаш ва ўз вақтида кўриб чиқиш — қонунийликни таъминлашнинг муҳим шартидир. Сифатли суриштирув ишлари эса суд қарори қонуний ва асосли бўлишида  муҳим аҳамият касб этади.

Жазодан мақсад – тарбия. Шу боис фақат жазо тайинлаш билан чекланиб қолмасликка очиқ мулоқотларда алоҳида эътибор қаратилмоқда. Жумладан, шахсни қонунга ҳурмат руҳида тарбиялаш, қайта ҳуқуқбузарлик содир этилишининг олдини олиш, маҳаллада тартиб-интизомни мустаҳкамлашда профилактик ишлар сифатини ошириш жуда муҳим ҳисобланади.

Тадбирда очиқ мулоқотлар мавсумий бўлиб қолмаслиги, бир хил ҳуқуқий ёндашув ва мунтазам таҳлил ўтказиб бориш мақсадга мувофиқ экани ҳам қайд этилди. Шунингдек, маъмурий иш юритиш самарадорлигини ошириш бўйича  таклифлар ўртага ташланди, қатор саволларга аниқ жавоблар берилди.

ЁЛҒОН ЧАҚИРУВ, ҲАҚОРАТ ҚИЛИШ, СУДГА ҲУРМАТСИЗЛИК – “Роҳат” МФЙда сайёр суд муҳокамалари бўлиб ўтди

Муҳокама аввалида маҳалла фаоллари билан мухтасар очиқ мулоқот ўтказилиб, жиноят ва ҳуқуқбузарликларга оид қонунчиликка киритилган ўзгартиш ва қўшимчалар хусусида тушунчалар берилди. Шунингдек, турли кўринишдаги қилмишларнинг барвақт олдини олиш, бунда наинки масъуллар, балки ҳар бир фуқаронинг бурч ва мажбуриятлари ҳақида ҳам алоҳида тўхталиб ўтилди.

Гап маъмурий ҳуқуқбузарликларнинг ҳуқуқий оқибатларига келганида  мисол излаб узоққа борилгани йўқ. Очиқ мулоқот сайёр суд муҳокамаларига уланиб кетди. Уларда махсус хизматларни қасддан алдаб чақириш, ички ишлар органлари ходимининг қонуний талабларини бажармаслик, майда безорилик, шахсни ҳақорат қилиш ва судга ҳурматсизлик ифодаланган маъмурий ҳуқуқбузарлик ишлар кўриб чиқилди.

Жиноят ишлари бўйича Бектемир туман судининг тергов судьялари (Фахриёр Пўлатов ва Наргиза Иноятова) раислигида ўтган сайёр суд муҳокамалари якунида 1 нафар ҳуқуқбузар огоҳлантирилди, 7 нафарига нисбатан маъмурий жарима жазоси тайинланди.

СУДЬЯГА САВОЛЛАР ОЗ БЎЛМАДИ

Судьялар ишда бошқа, кўчада умуман бошқа одамга айланади, деган гап тўғри.  Шундай  бўлишиям керак, аслида. Чунки, суд жараёнининг ўзига яраша процессуал тартиблари мавжуд. Айни тартиблар боис судья (ва бошқа процесс иштирокчилари) белгиланган ҳуқуқий чегарадан чиқмаслиги шарт.

Хизматдан бошқа пайтда ҳам ўзини “қўйиб юбориш”дан тийилиши лозим (Судьялар одоби кодексида хизматдан ташқари пайтда ҳам риоя этиши лозим бўлган қоидалар бор-да). Бироқ процессуал тартиб ёки одоб қоидалари аҳоли билан очиқ мулоқотни чекламайди.

 Очиқ мулоқотларда, дарҳақиқат, судья ҳам “ҳамма қатори” инсонлиги, жиноятчини қамашдан кўра, жиноятнинг олдини олиш муҳимлиги ҳақида ўйлаши, бунга барча қатори ўзини бурчдор деб билиши ойдинлашади.

Пойтахтнинг қоқ марказидаги “Чорсу” маҳалласида бўлиб ўтган тадбирда фаоллар жиноят ишлари бўйича Шайхонтаҳур туман суди судьяси Сирожиддин Ҳасанов тимсолида тизим вакилларини қайта кашф этишган бўлса, ажабмас.

Негаки, судья ва маҳалли аҳли мулоқоти суд залидаги каби қатъий тартибда ўтгани йўқ. Мулоқот очиқ, бироз аччиқ, аммо самимий бўлди.

Очиқлигики, яширишнинг ҳожати йўқ: гиёҳвандлик билан боғлиқ қилмишлар кўпаймоқда. Айбдорни ушлаб, жазо бериш – масаланинг бир томони, холос. Ботқоқни қуритмай чивинга қирон келтириб бўлмайди, ахир?! Демак, бунинг учун барча бирдек масъул.

Аччиқлигики, ушбу жиноят кўпайиб, гиёҳвандлик домига илинаётганлар сони ошаётган экан, бунда барчанинг “ҳиссаси” бор. Бир болага етти маҳалла ота-она, деб бежиз айтилмаган. Фаол жамоатчилик назоратисиз хавфсиз маҳалла муҳитини шакллантириш қийин.

Очиқ мулоқот жараёнида биров бошқага иддао қилгани йўқ. Самимият шу-да. Масъулиятдан қочиш эмас, уни янада теран ҳис этиш лозимлиги айтилиб, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар мазмуни тушунтирилди. Қонунда кўрсатилган мажбуриятлар бажарилмаслигининг ҳуқуқий оқибатларига қатор мисоллар келтирилди.

Тадбирда судьяга саволлар оз бўлмади. Ва ҳаммасига батафсил жавоблар берилди.

КУТИЛГАНИДЕК, ҚАБУЛДА АЁЛЛАР КЎП БЎЛДИ

Қабулда хотин-қизлар кўпроқ бўлиши кутилганди ва шундай бўлиб чиқди ҳам. Чунки, қабул  фуқаролик ишлари бўйича Яккасарой туманлараро суди судьяси Зиёда Солиева томонидан ўтказилиши маълум эдики, Янгиҳаёт тумани “Гулшанобод” маҳалла фуқаролар йиғинида кечган жараёнда аёллар кўпроқ бўлгани ҳеч кимни ажаблантирмади.

Тадбир расман “ фуқаролар учун қабул” дейилгани билан очиқ мулоқотга айланиб кетди. Бу ҳам қабул аёл судья томонидан ўтказилганига боғлиқ. Чунки, аёл судья масалага аёл нигоҳи билан қарайди, ҳамсуҳбатини она сифатида тушунади, бека сифатида ҳис этади. Шу боис қабул жараёни бироз чўзилишиши мумкин, бироқ  кўпчиликнинг кўнгли кўтарилиб чиқиши рост. (Ҳуқуқ устуворлигини таъминлаш, айниқса, одам савдоси, хотин-қизларга нисбатан зўравонликка қарши курашиш, бу борадаги қонунийликни таъминлашда аёл судьяларнинг ўрни ва иштироки қанчалар муҳимлиги шундай тадбирларда янада намоён бўлади.)

Тадбирда кўпроқ оилавий муаммолар, уларнинг ечимлари хусусида сўз кетди. Тушунтирилдики, ҳар қандай муаммонинг ҳуқуқий ечими мавжуд. Бироқ оилага келганда масалага нафақат ҳуқуқий, шу билан бирга унинг маънавий-ахлоқий жиҳатларидан ҳам келиб чиқиб ечим топиш маъқул экани такрор-такрор қайд этилди.

Шунингдек, маҳаллада тадбиркорликни ривожлантириш бўйича яратилаётган шароит ва имтиёзлар, фуқароларнинг ўзини ўзи банд қилишнинг ҳуқуқий тартиблари юзасидан маълумотлар берилди. Коррупцияга қарши курашиш соҳасида ҳуқуқий маданиятни юксалтириш, унинг олдини олишга доир чора-тадбирлар, бу борада  ҳар бир фуқаронинг бурчи ва мажбуриятлари эслатилди.

Бундан ташқари фуқаролик ишлари бўйича судлар ваколатига доир низолар, судга мурожаатнинг ҳуқуқий тартиблари, давлат божи  ва бошқа масалалар бўйича ҳам лозим тушунтириш ва тавсиялар берилди. 

БИР МАВЗУДА УЧ СУҲБАТ

Сардорбек Яхшибоев – янги судьялардан. Фуқаролик ишлари бўйича Миробод туманлараро суди судьяси этиб тайинланганига ой тўлгани йўқ. Тайинловдан икки ҳафта ўтиб, Яшнобод туманидаги “Тузел” “Моҳинур” ва “Гўзал” маҳаллаларида бўлди, фаоллар билан учрашди, очиқ ва самимий гаплашди. Суҳбатлар миллий қадриятларнинг қонунчиликдаги ифодаси ҳақида кечди.

Айни мавзу бежиз танланмаган. Қонунлар аҳолининг миллий қадриятларидан келиб чиқиб қабул қилинади. Бу, айниқса, оила қонунчилигида яққол ифодасини топган. Таассуфки, оила даврасида, нари борса, маҳалла аҳли доирасида ечим топиши мумкин бўлган муаммолар судга етиб бораётган ҳолатлар оз эмас. Айниқса, никоҳ,  фарзанд ва ота-она олдидаги мажбурият, моддий таъминот, мерос каби масалаларга (агар жиддий сабаб бўлмаса) остона хатламай ечим топиш мумкин.

 Ота-онанинг фарзандига муносиб тарбия бериши ёки фарзанднинг кекса ота-онасига ғамхўрлик қилиши миллий қадриятга кўра – бурч, қонунга кўра – мажбурият. Никоҳ масаласини олинг: дейлик, қиз болани мажбуран турмушга бериш на миллий, на диний қадрият сирасига киради. Шу сабаб ҳам бунинг учун қонунда жиноий жавобгарликкача бўлган чоралар белгиланган. Мерос талашиб судлашаётган ака-ука ёки опа-сингиллар ҳақида-ку, оғриқ билан гапириш мумкин. Масаланинг ҳуқуқий томони – алоҳида мавзу, бироқ маънавий-ахлоқий томондан қаралса, меросга оид низоларда ғолиб бўлмайди. Тўғри, ҳар қандай ҳуқуқ қонун билан кафолатланган, аммо қонун фуқарога муайян мажбуриятлар ҳам юклайдики, буни эътибордан соқит қилиш керак эмас.

Суҳбат жараёнида бундай мулоқотлар “Менинг маҳаллам – менинг судьям” лойиҳаси доирасида амалга оширилаётгани эслатиб ўтилди, албатта. Яна тушунтирилдики, бундан мақсад судларни халққа янада яқинлаштириш бўлиб, илло, маҳаллага келган судьянинг шу ҳудудда истиқомат қилувчиларга нисбатан суд процессида хайрихоҳ бўлишини англатмайди. Қонун олдида барча тенг. Судья масала жойида, ўзаро тушуниш ва келишув асосида ечим топишига хайрихоҳ, шу боис маҳаллаларда бўлиб, аҳоли билан жонли мулоқотлар ўтказмоқда…

СУДЬЯЛАР БЎЛАЖАК ҲАМКАСБЛАРИГА МАШҒУЛОТ ЎТКАЗДИ

Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси фуқаролик ҳуқуқи йўналиши тингловчиларининг навбатдаги амалий машғулоти фуқаролик ишлари бўйича пойтахт судларида фаолият кўрсатаётган судьялар иштирокида ўтди.

Мавзу меҳнат ҳуқуқига доир низолар ва уларни судда кўриб чиқиш амалиёти хусусида бўлиб, машғулот анча қизиқарли кечиши  маълум эди. Чунки, меҳнат ҳуқуқининг кўлами кенг, шунга монанд ушбу тоифадаги низоларнинг қирралари кўп. Фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар орасида меҳнат ҳуқуқига оид ишлар хос хусусиятига эга эканининг сабаби ҳам шунда.

Амалий машғулотда судьялар томонидан (фуқаролик ишлари бўйича Яккасарой туманлараро суди раиси Баҳодир Саидмуродов, Тошкент шаҳар судининг фуқаролик ишлари бўйича судьялари Дилфуза Дадажонова ҳамда Жасур Сирожев) ушбу тоифа низоларининг хос жиҳатлари, қонун ҳужжатларини қўллаш, амалиётда учраётган муаммо ва уларнинг ҳуқуқий ечимлари ҳақида аниқ мисоллар билан тушунтиришлар берилди.

 Амалий  машғулотда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг муҳим йўналишларидан бири бўлган “Рақамли суд”  мавзуси ҳам эътибордан четда қолмади.

Суд тизими учун юқори малакали кадрлар тайёрлашда таълим ва амалиёт уйғунлигининг аҳамияти катта. Шу боис ҳам Одил академиясида таълим жараёни устоз-шогирд анъанаси асосида «бўлажак судьяни судья ўқитади» тамойилига мувофиқ ташкил этилган. Таълимнинг ушбу шакли назария ва амалиёт уйғунлигини таъминлашда муҳим аҳамият касб этаётгани шубҳадан холи.

“БОРИ ЭЛҒА ЯХШИЛИҒ ҚИЛҒИЛ….”

Эртага яна бир тарихий сана: шоҳ ва шоир, моҳир саркарда Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллуди куни. Шу боис Тошкент шаҳар судлари судьялари ва суд ходимларининг бугунги анъанавий “Маърифат соати”да буюк аждодимиз шахсидаги юксак самимият, салоҳият ва ирода кучи ҳақида  суҳбатлашилди.

Бобур мирзо шахсидаги самимият шеъриятида яққол намоён экани таъкид этилди. Айтилдики, унинг ғазал ва рубоийларида ҳукмдорнинг хоҳиш-истаклари эмас, балки  оддий инсоннинг пардоканда кўнгили изтироблари акс этгани кўринади. “Толеъ йўқи жонимға балолиғ бўлди, Ҳар ишники, айладим – хатолиғ бўлди” мисраларда алам-у изтиробдан ташқари ҳоли мардона тан олиш ҳам бор, бу эса шоҳ ва шоирнинг аввало ўзига нисбатан адолатли бўлгани далолатидир. Ўзига нисбатан адолатли бўлган шахс эса ўзгага нисбатан адолатсизлик қилмайди. “Шафқатсиз киши азобга лойиқдир”, дея қайд этгани бежиз эмас. Буни Бобур ҳазратлари ўзи забт этган ўлкаларни ижтимоий адолатни таъминлаш орқали обод қилгани, ўзи асос солган сулола уч асрдан кўпроқ ҳукм сургани ҳам тасдиқлайди.

Яна бир тасдиқки, ўғли Хумоюн Мирзога қолдирган васиятномасида эл ва раъиятга адолатли бўлмоқ лозимлигини қайта-қайта таъкид этади: “Эй фарзандим, Ҳиндистон мамлакати турли мазҳаблардан маъмур бўлган. Аллоҳ таоло Сизга буни каромат этди. Сиз мазҳабларни ёмон кўришдан дилингизни пок тутинг… Адолат ўрнатишда инсонларнинг эътиқодига чуқур ҳурматда бўлинг”.

1526 йилнинг апрелида Панипатда Ҳиндистон султони Иброҳим Лўдининг 100 минг қўшинлик армиясини 12 минг аскари билан мағлуб этгани ортидан  моҳир саркарда сифатида ҳам тарихдан муносиб ўрин олган.

Бобур Мирзо 1494 йили (отаси вафотидан сўнг) 12 ёшида Фарғона ҳокими этиб тайинлангани тарихда маълум. У бор-йўғи 47 йил умр кўрди. Ҳаёти жанг-у жадаллар билан ўтгани сабаб унга икки рамазонни бир жойда ўтказиш насиб қилмаганини бобуршунослар алоҳида қайд этади.

Шунга қармай ўзидан ўлмас шеърият, “Бобурнома”дек қомусий асар қолдирганидан ташқари янги давлатчиликка асос солгани Заҳириддин Муҳаммад Бобур салоҳиятининг инкор этиб бўлмас  ифодасидир.

  МУҲОКАМАДА СУДЬЯЛАР ҲАМ ИШТИРОК ЭТДИ

Яккасарой тумани Оилавий қадриятларни мустаҳкамлаш комиссиясида етти оила масаласи муҳокама қилинди. Туман ҳокими ўринбосари – Оила ва хотин-қизлар бўлим бошлиғи Д. Расулмухамедова раислигида бўлиб ўтган муҳокамада бошқа мутасаддилар қатори фуқаролик ишлари бўйича Яккасарой туманлараро судининг икки нафар судьяси (Шерзод Жамолов, Тоҳир Исмоилов) ҳам иштирок этди.

Бу бежиз эмас.

Чунки, комиссия йиғилиши кун тартибига ажрим ёқасидаги оилалар масаласи киритилган бўлиб, масала судгача борган, низо суд процессидан аввал  маҳаллада муҳокама этилгани маъқулки, муаммога икки томон учун ҳам хайрли бўлган ечим топишдан бошқа мақсад йўқ. Шу боис ҳам йиғилишга “Оқила аёллар ҳаракати” раҳбари, имом-хатибдан ташқари психолог-медиаторлар ҳам таклиф этилди.

Муҳокамада келишмовчилик сабаблари ўрганилди, тарафлар билан алоҳида-алоҳида суҳбатлар ўтказилди, низонинг ҳуқуқий оқибатларидан ташқари маънавий-ахлоқий томонлари ҳам тушунтирилди. Ярашиш имконияти мавжуд деб топилган оилаларга медиатор-психологлар бириктирилди.

Якунда 4 та оилага муҳлат, 3 тасига тегишли тавсия ва маслаҳатлар берилди.

Эслатиб ўтамиз, давлат раҳбарининг маҳаллаларда хавфсиз муҳитни яратиш йўналишида яхлит манзилли ишлаш тизимини жорий этишга доир қарори (07.01. 2026 йил, ПҚ-1-сон)  ижроси юзасидан Яккасарой тумани бўйича йўл харитаси тасдиқланган бўлиб, унда оилаларни мустаҳкамлаш, оилавий ажримларнинг олдини олиш масалалари алоҳида ўрин олган.

Шундан келиб чиқиб, Оилавий қадриятларни мустаҳкамлаш комиссияси муҳокамаларида  пойтахт суди судьялари фаол иштирок этиб келмоқда.

НАВОИЙ КЎЧАСИДАГИ СУДДА НАВОИЙХОНЛИК

Саноқли кунлардан кейин (9 февраль) Низомиддин Мир Алишер Навоий таваллуди куни. Ҳамма нарса нуқта-вергулигача жой-жойида бўлишига одатланган судьялар, хусусан, пойтахт судлари (дарвоқе, Тошкент шаҳар судининг бош биноси Навоий кўчасида жойлашган) судьялари айни сана киришини кутгани йўқ. Судьялар ва суд ходимларининг бугунга белгиланган анъанавий “Маърифат соати” буюк мутафаккирнинг туғилган кунига  бағишланди.

Тадбир меҳмони, филология фанлари доктори, профессор Сувон Мелиев тўғри таъкид этганидек, Навоий даҳоси ҳақида ихчам тадбирда атрофлича сўз юритишнинг мутлақо иложи йўқ. (Домла ҳазратнинг тўрт мисрадан иборат битта рубоийиси ҳақида ўн беш саҳифа шарҳ ёзганини эслатиб ўтди) Шу боис тадбирда  Навоий асарларидаги адолат ғоялари ҳақида  гапирилди.

Айтилдки, Навоий ҳазратларининг  деярли барча асарларида адолат тараннум этилгани, инсонлардаги инсоф ва диёнат сифатларига алоҳида эътибор қаратилганини кўриш мумкин. “Адл айлаки, ул халқ ҳаёти бўлмиш…” мисрасининг ўзида халқ ҳаётининг бош мезони адолат (адл) экани таъкидланади. Чунки, эл осойишталиги, юрт ободлиги шу мезонга боғлиқ.

Шунингдек, нотиқ “Ҳақ йўлида ким сенга бир ҳарф ўқутмиш ранж ила, Айламак бўлмас адо онинг ҳақин юз ганж ила” мисраларини ҳам тилга олиб ўтди. Шу асно мисрадаги “ҳақ йўли”ни – ҳақиқат, ижтимоий адолатни таъминлаш маъноларига эга экани, шундай масъулиятли ва шарафли вазифа судьяларнинг чекига тушганига эътибор қаратиб, шу йўлда “бир ҳарф ўқитган”лар олдидаги маънавий бурчлар хусусида ҳам тўхталиб ўтилди.

Суд тизими вакиллари даврасида Ҳазрат Навоий  ҳақида гап кетганда ул зотнинг “Маҳбуб-ул қулуб” (“Қалбларга севимли бўлган китоб”) асарини эсламасликнинг иложи йўқ. Ушбу асар мутафаккирнинг ўзи ҳаёти сабоқлари маҳсули бўлгани учун ҳам ижодида алоҳида ўрин эгаллайди. Асарда қози ҳақида ҳам кўп ва хўб ибратли панд-насиҳатлар битилган. Хусусан: ”Чолғу асбобининг тори созланмаган бўлса, овози бузилади. Модомики, ҳукми элнинг моли ва жонига тааллуқли экан, қозининг шиори  тўғрилик ва адолат бўлмоғи лозим” дейилади.

Шунингдек, “ У (қози) ҳукм вақтида ошнога ҳам, бегонага ҳам бир савияда қарамоғи лозим”лиги ҳам таъкид этилади.

Якунда Алишер Навоийнинг кўп асарлари қатори “Маҳбуб-ул қулуб”  ҳам ҳозирги ўзбек тилига тадбил қилингани айтилиб, унинг мутолааси фойдадан холи бўлмаслиги тавсия этилди.

Перейти к содержимому