ЁШЛАРДА КОРРУПЦИЯГА НИСБАТАН НАФРАТ ЭМАС, БАЛКИ ҲАЛОЛЛИККА НИСБАТАН ФАХР ТУЙҒУСИНИ УЙҒОТИШ ЛОЗИМ
Сўнгги йилларда Ўзбекистонда коррупцияга қарши курашиш ва манфаатлар тўқнашувини олдини олиш давлат сиёсатининг энг устувор йўналишларидан бирига айланди. Бу борада муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёев томонидан тизимли ва қатъий ислоҳотлар амалга оширилмоқда.
Жумладан, Президентимиз ташаббуси билан соҳанинг ҳуқуқий пойдевори яратилди.
Энг муҳим қадамлардан бири — «Манфаатлар тўқнашуви тўғрисида»ги қонуннинг қабул қилиниши бўлди. (2024 йил июнь ойидан кучга кирди)
Бу қонун билан давлат хизматчилари учун манфаатлар тўқнашуви нима эканлиги аниқ белгилаб берилди. Шунингдек, давлат ташкилотларида бундай ҳолатларни декларация қилиш (хабар бериш) мажбурияти юклатилди.
Коррупцияга қарши курашиш фақат ҳуқуқ-тартибот органларининг иши эмас, балки алоҳида тизимли ёндашув эканлигини тушуниш лозим.
Муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёев «коррупцияга қарши энг самарали восита — рақамлаштириш» эканлигини кўп бора таъкидлаган.
Ўзбекистон суд тизимида коррупцияга нисбатан тоқатсизлик муҳитини шакллантириш ва унинг олдини олиш бўйича сўнгги йилларда тизимли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Бу чора-тадбирлар нафақат қонунчиликни такомиллаштириш, балки соҳани тўлиқ рақамлаштириш ва инсон омилини камайтиришга қаратилган.
Суд тизимида ҳам рақамлаштириш ва очиқликни таъминлаш борасида бир қанча ислоҳотлар амалга оширилди, жумладан:
Ишларни автоматик тақсимлаш: судларда даъво аризалари ва ишлар судьялар ўртасида инсон омилисиз, махсус «E-XSUD» кейинчалик “ADOLAT” ахборот тизими орқали тасодифий тартибда тақсимланади. Бу «танланган» судьяга иш тушишининг олдини олади.
-очиқ суд мажлислари: суд мажлисларини аудио ва видеога олиш тизимлари жорий этилган.
-қарорлар базаси: суд қарорлари махсус порталда эълон қилиб борилмоқда, бу эса жамоатчилик назоратини кучайтиради.
Судьяларни танлаш ва тайинлашнинг янги механизми:
-судьялик лавозимига номзодларни саралаш жараёни тубдан ўзгарди:
-очиқ танловлар: Судьялар олий кенгаши томонидан номзодларни саралаш имтиҳонлари онлайн режимда кўрсатилади.
-Психологик тест ва IQ: номзодларнинг нафақат билими, балки руҳий барқарорлиги ва ҳалоллик даражаси ҳам текширилади.
-Судьяларнинг дахлсизлиги ва жавобгарлиги: судьялик ваколатига асоссиз аралашувлар учун жавобгарлик кучайтирилган.
Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев ёшларни коррупциядан йироқ бўлишга, ҳалоллик ва ватанпарварлик руҳида тарбияланишга даъват этиб, бу борада бир нечта муҳим концептуал йўналишларни илгари сурган. Жумладан,
-«ҳалоллик вакцинаси» ва маънавият
Президентимиз жамиятни коррупциядан тозалаш учун, энг аввало, ёшлар онгига «ҳалоллик вакцинаси»ни сингдириш кераклигини бот-бот таъкидлайдилар.
Коррупция — бу фақат иқтисодий жиноят эмас, балки маънавий инқироздир. Ёшлар кичик ёшиданоқ меҳнат билан топилган даромаднинг баракаси ва ҳаром бойликнинг оқибатини тушуниб етишлари зарур.
Ёш авлодга коррупция ва манфаатлар тўқнашуви каби мураккаб тушунчаларни тушунтиришда қуруқ қонун моддаларидан кўра, ҳаётий мисоллар, ахлоқий қадриятлар ва ўйин шаклидаги методлардан фойдаланиш кўпроқ самара беради.
Масалан: болаларга коррупция сўзини «адолатсизлик» ёки «ўзганинг ҳақини ейиш» деб тушунтириш керак.
Манфаатлар тўқнашувини тушинтиришда эса: буни икки томонлама мажбурият сифатида, Масалан: «агар сенинг аканг мусобақада ҳакам бўлса ва сен ҳам ўша мусобақада қатнашаётган бўлсанг, аканг сени яхши кўргани учун ноҳақ баҳо бериши мумкин. Бу “адолатсизлик”, шунингдек, «бировнинг меҳнатини ўғирлаш» деб таърифлаш ва тушинтириш лозим.
Коррупцияга нисбатан нафрат эмас, балки ҳалолликка нисбатан фахр туйғусини уйғотиш лозим.
Натижа эмас, меҳнат муҳим эканлигини, болага баҳо олиш учун эмас, билим олиш учун ўқиш кераклигини ўргатиш, «таниш-билиш» орқали эришилган муваффақият вақтинчалик эканини тушунтириш керак бўлади.
Ёшларга ноҳақ вазиятни кўрганда сукут сақламасликни, «йўқ» дейишни ўргатиш: бола ўз тенгдошлари ёки катталар томонидан таклиф қилинган ноҳақликка рад жавобини бера олиши керак.
Хулоса қилиб айтганда, коррупцияга қарши курашиш учун боланинг қалбида «Менинг меҳнатим — менинг ютуғим» деган ғояни сингдириш мақсадга мувофиқ бўларди.
Машҳура Байбекова,
Тошкент туманлараро
иқтисодий судининг судьяси