17Fev Янгиликлар

БИР МАВЗУДА УЧ СУҲБАТ

Сардорбек Яхшибоев – янги судьялардан. Фуқаролик ишлари бўйича Миробод туманлараро суди судьяси этиб тайинланганига ой тўлгани йўқ. Тайинловдан икки ҳафта ўтиб, Яшнобод туманидаги “Тузел” “Моҳинур” ва “Гўзал” маҳаллаларида бўлди, фаоллар билан учрашди, очиқ ва самимий гаплашди. Суҳбатлар миллий қадриятларнинг қонунчиликдаги ифодаси ҳақида кечди.

Айни мавзу бежиз танланмаган. Қонунлар аҳолининг миллий қадриятларидан келиб чиқиб қабул қилинади. Бу, айниқса, оила қонунчилигида яққол ифодасини топган. Таассуфки, оила даврасида, нари борса, маҳалла аҳли доирасида ечим топиши мумкин бўлган муаммолар судга етиб бораётган ҳолатлар оз эмас. Айниқса, никоҳ,  фарзанд ва ота-она олдидаги мажбурият, моддий таъминот, мерос каби масалаларга (агар жиддий сабаб бўлмаса) остона хатламай ечим топиш мумкин.

 Ота-онанинг фарзандига муносиб тарбия бериши ёки фарзанднинг кекса ота-онасига ғамхўрлик қилиши миллий қадриятга кўра – бурч, қонунга кўра – мажбурият. Никоҳ масаласини олинг: дейлик, қиз болани мажбуран турмушга бериш на миллий, на диний қадрият сирасига киради. Шу сабаб ҳам бунинг учун қонунда жиноий жавобгарликкача бўлган чоралар белгиланган. Мерос талашиб судлашаётган ака-ука ёки опа-сингиллар ҳақида-ку, оғриқ билан гапириш мумкин. Масаланинг ҳуқуқий томони – алоҳида мавзу, бироқ маънавий-ахлоқий томондан қаралса, меросга оид низоларда ғолиб бўлмайди. Тўғри, ҳар қандай ҳуқуқ қонун билан кафолатланган, аммо қонун фуқарога муайян мажбуриятлар ҳам юклайдики, буни эътибордан соқит қилиш керак эмас.

Суҳбат жараёнида бундай мулоқотлар “Менинг маҳаллам – менинг судьям” лойиҳаси доирасида амалга оширилаётгани эслатиб ўтилди, албатта. Яна тушунтирилдики, бундан мақсад судларни халққа янада яқинлаштириш бўлиб, илло, маҳаллага келган судьянинг шу ҳудудда истиқомат қилувчиларга нисбатан суд процессида хайрихоҳ бўлишини англатмайди. Қонун олдида барча тенг. Судья масала жойида, ўзаро тушуниш ва келишув асосида ечим топишига хайрихоҳ, шу боис маҳаллаларда бўлиб, аҳоли билан жонли мулоқотлар ўтказмоқда…

16Fev Янгиликлар

СУДЬЯЛАР БЎЛАЖАК ҲАМКАСБЛАРИГА МАШҒУЛОТ ЎТКАЗДИ

Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси фуқаролик ҳуқуқи йўналиши тингловчиларининг навбатдаги амалий машғулоти фуқаролик ишлари бўйича пойтахт судларида фаолият кўрсатаётган судьялар иштирокида ўтди.

Мавзу меҳнат ҳуқуқига доир низолар ва уларни судда кўриб чиқиш амалиёти хусусида бўлиб, машғулот анча қизиқарли кечиши  маълум эди. Чунки, меҳнат ҳуқуқининг кўлами кенг, шунга монанд ушбу тоифадаги низоларнинг қирралари кўп. Фуқаролик-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низолар орасида меҳнат ҳуқуқига оид ишлар хос хусусиятига эга эканининг сабаби ҳам шунда.

Амалий машғулотда судьялар томонидан (фуқаролик ишлари бўйича Яккасарой туманлараро суди раиси Баҳодир Саидмуродов, Тошкент шаҳар судининг фуқаролик ишлари бўйича судьялари Дилфуза Дадажонова ҳамда Жасур Сирожев) ушбу тоифа низоларининг хос жиҳатлари, қонун ҳужжатларини қўллаш, амалиётда учраётган муаммо ва уларнинг ҳуқуқий ечимлари ҳақида аниқ мисоллар билан тушунтиришлар берилди.

 Амалий  машғулотда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг муҳим йўналишларидан бири бўлган “Рақамли суд”  мавзуси ҳам эътибордан четда қолмади.

Суд тизими учун юқори малакали кадрлар тайёрлашда таълим ва амалиёт уйғунлигининг аҳамияти катта. Шу боис ҳам Одил академиясида таълим жараёни устоз-шогирд анъанаси асосида «бўлажак судьяни судья ўқитади» тамойилига мувофиқ ташкил этилган. Таълимнинг ушбу шакли назария ва амалиёт уйғунлигини таъминлашда муҳим аҳамият касб этаётгани шубҳадан холи.

13Fev Янгиликлар

“БОРИ ЭЛҒА ЯХШИЛИҒ ҚИЛҒИЛ….”

Эртага яна бир тарихий сана: шоҳ ва шоир, моҳир саркарда Заҳириддин Муҳаммад Бобур таваллуди куни. Шу боис Тошкент шаҳар судлари судьялари ва суд ходимларининг бугунги анъанавий “Маърифат соати”да буюк аждодимиз шахсидаги юксак самимият, салоҳият ва ирода кучи ҳақида  суҳбатлашилди.

Бобур мирзо шахсидаги самимият шеъриятида яққол намоён экани таъкид этилди. Айтилдики, унинг ғазал ва рубоийларида ҳукмдорнинг хоҳиш-истаклари эмас, балки  оддий инсоннинг пардоканда кўнгили изтироблари акс этгани кўринади. “Толеъ йўқи жонимға балолиғ бўлди, Ҳар ишники, айладим – хатолиғ бўлди” мисраларда алам-у изтиробдан ташқари ҳоли мардона тан олиш ҳам бор, бу эса шоҳ ва шоирнинг аввало ўзига нисбатан адолатли бўлгани далолатидир. Ўзига нисбатан адолатли бўлган шахс эса ўзгага нисбатан адолатсизлик қилмайди. “Шафқатсиз киши азобга лойиқдир”, дея қайд этгани бежиз эмас. Буни Бобур ҳазратлари ўзи забт этган ўлкаларни ижтимоий адолатни таъминлаш орқали обод қилгани, ўзи асос солган сулола уч асрдан кўпроқ ҳукм сургани ҳам тасдиқлайди.

Яна бир тасдиқки, ўғли Хумоюн Мирзога қолдирган васиятномасида эл ва раъиятга адолатли бўлмоқ лозимлигини қайта-қайта таъкид этади: “Эй фарзандим, Ҳиндистон мамлакати турли мазҳаблардан маъмур бўлган. Аллоҳ таоло Сизга буни каромат этди. Сиз мазҳабларни ёмон кўришдан дилингизни пок тутинг… Адолат ўрнатишда инсонларнинг эътиқодига чуқур ҳурматда бўлинг”.

1526 йилнинг апрелида Панипатда Ҳиндистон султони Иброҳим Лўдининг 100 минг қўшинлик армиясини 12 минг аскари билан мағлуб этгани ортидан  моҳир саркарда сифатида ҳам тарихдан муносиб ўрин олган.

Бобур Мирзо 1494 йили (отаси вафотидан сўнг) 12 ёшида Фарғона ҳокими этиб тайинлангани тарихда маълум. У бор-йўғи 47 йил умр кўрди. Ҳаёти жанг-у жадаллар билан ўтгани сабаб унга икки рамазонни бир жойда ўтказиш насиб қилмаганини бобуршунослар алоҳида қайд этади.

Шунга қармай ўзидан ўлмас шеърият, “Бобурнома”дек қомусий асар қолдирганидан ташқари янги давлатчиликка асос солгани Заҳириддин Муҳаммад Бобур салоҳиятининг инкор этиб бўлмас  ифодасидир.

9Fev Янгиликлар

  МУҲОКАМАДА СУДЬЯЛАР ҲАМ ИШТИРОК ЭТДИ

Яккасарой тумани Оилавий қадриятларни мустаҳкамлаш комиссиясида етти оила масаласи муҳокама қилинди. Туман ҳокими ўринбосари – Оила ва хотин-қизлар бўлим бошлиғи Д. Расулмухамедова раислигида бўлиб ўтган муҳокамада бошқа мутасаддилар қатори фуқаролик ишлари бўйича Яккасарой туманлараро судининг икки нафар судьяси (Шерзод Жамолов, Тоҳир Исмоилов) ҳам иштирок этди.

Бу бежиз эмас.

Чунки, комиссия йиғилиши кун тартибига ажрим ёқасидаги оилалар масаласи киритилган бўлиб, масала судгача борган, низо суд процессидан аввал  маҳаллада муҳокама этилгани маъқулки, муаммога икки томон учун ҳам хайрли бўлган ечим топишдан бошқа мақсад йўқ. Шу боис ҳам йиғилишга “Оқила аёллар ҳаракати” раҳбари, имом-хатибдан ташқари психолог-медиаторлар ҳам таклиф этилди.

Муҳокамада келишмовчилик сабаблари ўрганилди, тарафлар билан алоҳида-алоҳида суҳбатлар ўтказилди, низонинг ҳуқуқий оқибатларидан ташқари маънавий-ахлоқий томонлари ҳам тушунтирилди. Ярашиш имконияти мавжуд деб топилган оилаларга медиатор-психологлар бириктирилди.

Якунда 4 та оилага муҳлат, 3 тасига тегишли тавсия ва маслаҳатлар берилди.

Эслатиб ўтамиз, давлат раҳбарининг маҳаллаларда хавфсиз муҳитни яратиш йўналишида яхлит манзилли ишлаш тизимини жорий этишга доир қарори (07.01. 2026 йил, ПҚ-1-сон)  ижроси юзасидан Яккасарой тумани бўйича йўл харитаси тасдиқланган бўлиб, унда оилаларни мустаҳкамлаш, оилавий ажримларнинг олдини олиш масалалари алоҳида ўрин олган.

Шундан келиб чиқиб, Оилавий қадриятларни мустаҳкамлаш комиссияси муҳокамаларида  пойтахт суди судьялари фаол иштирок этиб келмоқда.

6Fev Янгиликлар

НАВОИЙ КЎЧАСИДАГИ СУДДА НАВОИЙХОНЛИК

Саноқли кунлардан кейин (9 февраль) Низомиддин Мир Алишер Навоий таваллуди куни. Ҳамма нарса нуқта-вергулигача жой-жойида бўлишига одатланган судьялар, хусусан, пойтахт судлари (дарвоқе, Тошкент шаҳар судининг бош биноси Навоий кўчасида жойлашган) судьялари айни сана киришини кутгани йўқ. Судьялар ва суд ходимларининг бугунга белгиланган анъанавий “Маърифат соати” буюк мутафаккирнинг туғилган кунига  бағишланди.

Тадбир меҳмони, филология фанлари доктори, профессор Сувон Мелиев тўғри таъкид этганидек, Навоий даҳоси ҳақида ихчам тадбирда атрофлича сўз юритишнинг мутлақо иложи йўқ. (Домла ҳазратнинг тўрт мисрадан иборат битта рубоийиси ҳақида ўн беш саҳифа шарҳ ёзганини эслатиб ўтди) Шу боис тадбирда  Навоий асарларидаги адолат ғоялари ҳақида  гапирилди.

Айтилдки, Навоий ҳазратларининг  деярли барча асарларида адолат тараннум этилгани, инсонлардаги инсоф ва диёнат сифатларига алоҳида эътибор қаратилганини кўриш мумкин. “Адл айлаки, ул халқ ҳаёти бўлмиш…” мисрасининг ўзида халқ ҳаётининг бош мезони адолат (адл) экани таъкидланади. Чунки, эл осойишталиги, юрт ободлиги шу мезонга боғлиқ.

Шунингдек, нотиқ “Ҳақ йўлида ким сенга бир ҳарф ўқутмиш ранж ила, Айламак бўлмас адо онинг ҳақин юз ганж ила” мисраларини ҳам тилга олиб ўтди. Шу асно мисрадаги “ҳақ йўли”ни – ҳақиқат, ижтимоий адолатни таъминлаш маъноларига эга экани, шундай масъулиятли ва шарафли вазифа судьяларнинг чекига тушганига эътибор қаратиб, шу йўлда “бир ҳарф ўқитган”лар олдидаги маънавий бурчлар хусусида ҳам тўхталиб ўтилди.

Суд тизими вакиллари даврасида Ҳазрат Навоий  ҳақида гап кетганда ул зотнинг “Маҳбуб-ул қулуб” (“Қалбларга севимли бўлган китоб”) асарини эсламасликнинг иложи йўқ. Ушбу асар мутафаккирнинг ўзи ҳаёти сабоқлари маҳсули бўлгани учун ҳам ижодида алоҳида ўрин эгаллайди. Асарда қози ҳақида ҳам кўп ва хўб ибратли панд-насиҳатлар битилган. Хусусан: ”Чолғу асбобининг тори созланмаган бўлса, овози бузилади. Модомики, ҳукми элнинг моли ва жонига тааллуқли экан, қозининг шиори  тўғрилик ва адолат бўлмоғи лозим” дейилади.

Шунингдек, “ У (қози) ҳукм вақтида ошнога ҳам, бегонага ҳам бир савияда қарамоғи лозим”лиги ҳам таъкид этилади.

Якунда Алишер Навоийнинг кўп асарлари қатори “Маҳбуб-ул қулуб”  ҳам ҳозирги ўзбек тилига тадбил қилингани айтилиб, унинг мутолааси фойдадан холи бўлмаслиги тавсия этилди.

4Fev Янгиликлар

 “БЕЛАРИҚ”ДА ИККИ БЎЙДОҚНИНГ “ИШИ” КЎРИБ ЧИҚИЛДИ

1

Жиноят кодексининг 276-моддаси 1-қисмидагиёҳвандлик воситаларини (жумладан, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни) ўтказиш мақсадини кўзламай, қонунга хилоф равишда тайёрлаш, сақлаш, эгаллаш, ташиш ёки жўнатишга доир қилмиш назарда тутилган. Жазо ҳам шунга яраша, яъниким, судья иш ҳолатларидан келиб чиқиб: “базавий ҳисоблаш миқдорининг эллик бараваригача миқдорда жарима ёки уч юз олтмиш соатгача мажбурий жамоат ишлари ёки уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд бир йилдан уч йилгача озодликни чеклаш ёки уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш”дан бирини танлайди.

Пойтахтнинг Якксарой тумани “Белариқ” маҳалла фуқаролари йиғинида ўтган сайёр судда жиноят ишлари бўйича Яккасарой тумани суди судьяси Азимжон Ҳакимов худди шундай қилмиш содир этган этган А.С.нинг “иши”ни кўриб чиқиб, унга базавий ҳисоблаш миқдорининг 20 баравари миқдорида, яъни 8.240.000 сўм жарима жазоси тайинлади.

2

Шу судья раислигида шу маҳаллада ўтган сайёр судда муҳокама қилинган яна бир иш Ф. Р.га нисбатан юритилган фирибгарликка (Жиноят кодекси, 168-модда, 3-қисми “б” банди) оид жиноят иши эди. Бунинг учун базавий ҳисоблаш миқдорининг уч юз бараваридан тўрт юз бараваригача миқдорда жарима ёки икки йилдан уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари ёхуд муайян ҳуқуқдан маҳрум этилган ҳолда беш йилдан саккиз йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоларидан бири нақд.

Судланувчига 20 фоизи миқдорини давлат даромади ҳисобига ушлаб қолган ҳолда 2 йил муддатга ахлоқ тузатиш ишлари жазоси тайинланди.

3

Сайёр суд муҳокамасида кўрилган ишлар қандай жиноятлар экани маълум, шу боис тафсилотига ҳожат йўқ. Фақат тайинланган жазога мухтасар изоҳ керакки, икки судланувчи ҳам ёш, ҳали оила қурмаган, қилмишига тавба қилиб турибди… Бировнинг “молини туя қилгани” эса етказилган зарарларни қоплаб улгурган. Шу ва шу каби омиллардан келиб чиқиб, суд уларни панжара ортига юбормади, шунингдек, ортиқча мурувват ҳам кўрсатилгани йўқ. Жазодан норози бўлса, бемалол шикоят қилиши мумкин.

Гап бунда эмас ҳозир.

Жиноятнинг ҳуқуқий оқибати – масаланинг бир томони, холос. Жазонинг маънавий-ахлоқий ва тарбиявий жиҳатлари ҳам бор ва бунда жамоатчиликнинг иштироки ва ўрни алоҳида. Шу боис айрим турдаги, хусусан, юқоридаги ишлар жамоатчилик иштирокида кўриб чиқилмоқда. Шундай экан, сайёр суд муҳокамаларини қилмиш содир этган шахсни  “сазойи” қилиш эмас, бошқалар учун сабоқ, шунингдек жиноят профилактикасининг ажралмас қисми, деб тушуниш (ва тўғри тушунтириш ҳам) керак. Зотан, тарбияга жамоатчиликнинг таъсири қонун қамчисига қараганда бироз енгил, аммо самаралироқ эканини тажрибалар кўрсатиб турибди…