3Fev Янгиликлар

ИККИТА ОЛИЙ ЎҚУВ ЮРТИ БИЛАН ҲАМКОРЛИК МЕМОРАНДУМИ ИМЗОЛАНДИ

Мирзо Улуғбек номидаги Миллий унверситети ва Тошкент давлат транспорт унверситети билан ҳамкорлик йўлга қўйилди. Бугун мазкур олий таълим даргоҳлари ва Тошкент шаҳар суди ўртасида меморандумлар имзоланди.

Хусусан, Мирзо Улуғбек номидаги Миллий Унверситети билан имзоланган ҳужжатда юридик психология устувор аҳамият касб этади. Яъниким, оилалардаги психологик муҳит, ёшлар психологиясига доир асосланган хулоса ва тавсиялар ишлаб чиқиш, айни жараёнда норматив-ҳуқуқий, методик ва таҳлилий хусусиятга эга маълумотларни алмашиш, суд процессларида психологик муҳит муаммолари, уларнинг илмий ечимлари  ва бошқа қатор масалаларида фаол ҳамкорлик қилинади. Шунингдек, ҳамкорлик доирасида патентшунослик, бизнес ҳуқуқи, психология фанлари бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжатлардаги эҳтимолий номувофиқликлар ва ҳуқуқий бўшлиқларни аниқлаш ҳамда таклифлар ишлаб чиқиш учун конференция, семинар ва бошқа тадбирларни ташкил этиш  ҳам кўзда тутилган.

  Тошкент давлат транспорт унверситети билан имзоланган меморандумда ушбу олий ўқув даргоҳининг Халқаро оммавий ҳуқуқ кафедраси билан ҳамкорлик назарда тутилган. Бунда юқори малакали кадрлар тайёрлашда назария ва амалиётни уйғунлигига алоҳида эътибор қаратилади. Шу мақсадда пойтахтнинг туман ва туманлараро судларида талабалар амалиёти, уларнинг очиқ суд мажлисларидаги иштироки, қонунчилик техникаси, суд ишларида даллилларга ҳуқуқий баҳо беришнинг хос жиҳатлари ва бошқа қатор мавзуларда судьялар билан очиқ мулоқотлар ташкил этилади.

 Шунингдек, ҳужжатда Тошкент шаҳар судларида  қайд этилган кафедра профессор-ўқитувчиларининг амалий стажировкасини йўлга қўйиш, таълим ва тадқиқот учун зарур ўқув-методик адабиётларни тайёрлаш ҳамда биргаликда нашр этиш  каби масалалар ҳам эътибордан соқит қилинмаган.

2Fev Янгиликлар

РАҚАМЛИ СУД 

суд қарорлари ижроси ва тадбиркор ҳуқуқларининг тезкор таъминланишидир

Президент Шавкат Мирзиёев 2025 йил 26 декабрь куни Олий Мажлис ва Ўзбекистон халқига йўллаган Мурожаатномада суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилиш бўйича бир қатор муҳим ва стратегик йўналишлар белгилаб берилди.

Жумладан, 2026 йил барча соҳаларда, жумладан, суд тизимида ҳам туб бурилиш йили бўлади. Бунинг учун Электрон ҳукумат платформаси тубдан янгиланади: барча давлат идораларининг 1 мингдан зиёд давлат хизматлари, 5 мингдан ортиқ функция ва вазифалари, 200 та маълумот базаси ва ахборот тизими,  100 мингдан зиёд давлат хизматчисининг маҳалла, туман, вилоят, республика даражасидаги ваколатлари Ягона рақамли платформага интеграция қилинади. Платформага келиб тушган мурожаатлар, уларни ижрочиларга тақсимлаш ва кўриб чиқиш муддатини назорат қилиш сунъий интеллект орқали амалга оширилади. Содда қилиб айтганда, маҳалладан тортиб республика даражасида ҳал бўладиган ҳар бир масаланинг ижрочиси, муддати, ресурси бир жойда кўриниб туради. Давлатимиз раҳбари эътироф этганидек: “Энг муҳими, давлат хизматларини кўрсатишда инсон омилисиз, коррупция ва ортиқча бюрократиядан холи экотизим яратамиз. Давлат хизматларини проактив ва жамланма шаклда кўрсатиш тизимини ривожлантирамиз”.

Шунингдек, ҳужжатда суд-ҳуқуқ тизимини халққа яқинлаштиришга қаратилган ишларни изчил давом эттириш,  бунда ортиқча бюрократияга чек қўйиш мақсадида “Рақамли суд” концепцияси доирасида фуқаролар ва тадбиркорлар учун судга мурожаат қилиш имкониятлари кенгайтирилиши ҳам айтилди. Бу янгиликнинг  тадбиркорлар манфаати ва ҳуқуқларини таъминлашда муҳим бўлган – иқтисодий суд қарорлари ижросида аҳамияти ниҳоятда катта. Сир эмас, суд қарорлари қанчалик адолатли бўлмасин, унинг ижроси ўз вақтида таъминланмаса, мамлакат тараққиётининг етакчи қатлами бўлган ишбилармонларнинг фаолиятига салбий таъсир кўрсатади. Уларнинг иши ортга кетишига сабаб бўлади. Иқтисодий пасайишга олиб боради. 

“Рақамли суд”  концепцияси орқали эса аввало  қоғозбозлик ва инсон омилига чек қўйилади ва шу орқали ижро самадорлиги оширилади. Бу шунчаки техник жараён эмас, балки тадбиркорнинг ҳуқуқини амалда тиклаш механизмидир.

Умуман, сўнгги йиллардаги ислоҳотлар ва белгиланган вазифаларга кўра, суд-ҳуқуқ тизимида рақамлаштиришдан кутилаётган натижалар қуйидагилардан иборат:

Ижро ҳужжатларининг электрон айланиши

Илгари суд қарори чиққандан кейин ижро варақасини олиш ва уни Мажбурий ижро бюросига (МИБ) олиб бориш учун маълум вақт кетарди. Энди суд қарори қонуний кучга кирган заҳоти тизим орқали автоматик равишда МИБнинг электрон базасига тушади. Бу вақт ва ҳужжат йўқолишининг олдини олади.

Банк ҳисоб рақамларига автоматик тақиқ қўйиш ва ечиш

 Ҳозирда ижрочи томонидан банкка сўров юбориш ва жавоб олиш жараёнида қарздор маблағларини бошқа ҳисобга ўтказишга улгуриши мумкин. Рақамли тизим эса қарздорнинг барча банк ҳисобларини сониялар ичида аниқлайди ва даъво суммаси миқдоридаги маблағни инсон аралашувисиз музлатиб қўяди. Қарз тўлангач, тақиқ автоматик ечилади.

Мулкларни электрон инвентаризация қилиш

 Рақамлаштириш орқали МИБ тизими Кадастр, Давлат йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати ва бошқа органларнинг базалари билан интеграция қилинади. Қарздорга тегишли бўлган кўчмас мулк, автомобиль ва бошқа активлар тизимда дарров кўринади.

Коррупция ва суиистеъмолчиликни камайтириш

 Ижро жараёнининг ҳар бир босқичи электрон тизимларда қайд этилади. Қайси ижрочи ишни қачон бошлади, қандай ҳаракат қилди ёки нега тўхтатиб қўйди – ҳаммаси мониторинг қилинади. Бу ижрочи ва қарздор ўртасидаги “келишувлар” имкониятини кескин чеклайди.

Тадбиркор учун “Шаффоф кабинет”

Даъвогар (тадбиркор) ижро жараёнини онлайн кузатиб бориш имкониятига эга бўлади.Тадбиркор тегишли идора эшигида навбат кутиб ўтирмайди, балки ўз шахсий кабинети орқали мулк хатлангани, кимошди савдосига чиқарилгани ёки маблағ ундирилгани ҳақида реал вақтда маълумот олиб туради.

Хулоса қилиб айтганда, рақамлаштиришдан асосий мақсад – иқтисодий суд қарори кечиктирилмайдиган ва ижроси муқаррар ҳужжатга айланишидир. Бу эса тадбиркорнинг айланма маблағлари тўхтаб қолмаслигини таъминлайди.

Шоира ЭРМЕТОВА,

Тошкент туманлараро иқтисодий суди судьяси

31Yan Янгиликлар

ГЛОБАЛ ЧАҚИРУВГА КОМПЛЕКС ЖАВОБ

Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Ўзбекистон Республикасида гиёҳвандлик воситалари ва психотроп моддаларнинг ноқонуний айланмасига чек қўйиш орқали  уларнинг аҳоли саломатлиги ва мамлактимиз генофондига салбий таъсирини бартараф этиш бўйича стратегик чора-тадбирлар тўғрисида»ги фармони – XXI асрнинг энг ўткир глобал таҳдидларидан бирига қарши курашда давлат сиёсий иродасини ифодаловчи комплекс режадир.

Мазкур ҳужжатга мувофиқ 2024–2028 йилларга мўлжалланган гиёҳвандлик ва нарко жиноятларга қарши курашиш бўйича миллий стратегияси қабул қилинди. Унда профилактика, жазо, реабилитация ва халқаро ҳамкорлик ягона кураш архитектурасига бирлаштирилган ҳолда тизимли ва кўп ўлчовли ёндашув намоён этилган.

Ҳужжат ички наркотик вазиятнинг ҳар томонлама таҳлилига асосланган бўлиб, Ўзбекистоннинг БМТ ва бошқа глобал тузилмалар доирасидаги халқаро мажбуриятларини ҳам ҳисобга олади. Бундай ёндашув стратегиянинг ҳам мамлакат ичида, ҳам халқаро майдондаги легитимлигини мустаҳкамлайди.

Антинаркотик стратегия чора-тадбирларнинг бутун спектрини – ёшлар ўртасидаги профилактикадан тортиб, чегара ва божхона органларини техник қайта жиҳозлашгача – қамраб олади. Шу тариқа стратегия фақат жазоловчи усулларга таянишдан воз кечиб, профилактика, мослашув ва реинтеграцияни ўз ичига олган тизимли ёндашувга ўтишни намоён этади.

Стратегияда ёшлар билан ишлашга алоҳида ўрин берилган бўлиб – улар энг заиф гуруҳ бўлиши билан бирга, ўзгаришларнинг ҳаракатлантирувчи кучи ҳамдир. Мактаб ва олий таълим муассасаларидаги дастурлар, спорт ва ижодий ташаббуслар, шунингдек, ёшлар ҳаракатларини давлат томонидан қўллаб-қувватлаш нарко боғлиқликка қарши барқарор иммунитетни шакллантиришга қаратилган.

2024–2028 йилларга мўлжалланган гиёҳвандлик ва нарко жиноятларга қарши курашиш бўйича миллий стратегия Ўзбекистоннинг наркотиклардан холи жамиятни барпо этиш йўлидаги саъйи-ҳаракатларида муҳим бурилиш нуқтаси ҳисобланади. Уқонун кучи, технологиялар мослашувчанлиги ва ижтимоий сиёсат гуманизмини ўзида уйғунлаштиради.

Сурайёхон Хожамкулова,

  жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек туман судининг тергов судьяси

30Yan Янгиликлар

САЙЁР ҚАБУЛ: РАИСЛАРДАН ИШ ОРТМАДИ

Муайян масала юзасидан катта-ю кичик идора эшигини чертганларнинг аксариятида биринчи раҳбар қабулига кириш истаги бўлиши табиий.

 Биринчи раҳбарнинг ўзи аҳоли ҳузурига келса-чи?!

Шунинг ўзи наинки раҳбарлар, балки ўша орган ёки ташкилот фаолияти бўйича шаклланган тасаввурларни ўзгартиради. Муроди ҳосил бўлиб кетганларнинг мамнунлигини тасаввур қилиш қийин эмас. Бунинг акси бўлган тақдирда (ҳамма мурожаатчи ҳақ бўлиб чиқавермайди) ҳам мурожаатчининг кўнгли бир қадар кўтарилиб қайтишининг эҳтимоли катта. Чунки, “ўз оёғи билан” келган мутасадди билан кечган самимий мулоқот, шахсан ундан эшитган аниқ тушунтириш ва тавсияларнинг таъсири бўлакча бўлади барибир.

Сайёр қабулларнинг энг муҳим жиҳати шунда.

Бугун Яшнобод тумани «Машинасозлар» маҳалла фуқаролар йиғини биносида бўлиб ўтган сайёр қабулда Тошкент шаҳар суди раиси Олимжон Исмоилов ва пойтахт маъмурий суди раиси Улуғбек Алмамедов бошқаларга иш қолдирмади ҳисоб.

Негаки, мурожаатчиларнинг аксарияти биринчи раҳбарлар қабулига кириш истагини билдирди-да.

 Бош устига. Марҳамат.

Сайёр қабул узлуксиз салкам тўрт соат давом этди. Бу вақт мобайнида 25 нафар мурожаатчи сабр ва тушуниш билан тингланди. Мурожаатларнинг мазмун-тоифасидан келиб чиқиб, айримлари юзасидан тегишли ҳуқуқий тушунтиришлар берилди, шунингдек, бир қанчаси ўрганиш учун қабул қилинди.

Бир нафар мурожаатчи йўл босиб, миннатдорлик билдиргани келган экан, ташаккурномаси мамнуният билан қабул  қилинди.

Шу ўринда яна бир гап: сайёр қабул Яшнобод туманида ўтказилган бўлса-да, пойтахтнинг бошқа ҳудудидан келганларнинг йўли тўсилгани йўқ.

Сайёр қабул доирасида сайёр суд мажлислари ҳам ўтказилиб,  24 та маъмурий ва жиноят ишлари кўриб чиқилди. Якунда 3 нафар маҳкум жазодан муддатидан илгари шартли озод қилинди, 4 нафарининг жазоси енгилроғига алмаштирилди. Бундан ташқари 17 нафар шахсга нисбатан юритилган маъмурий ҳуқуқбузарликка доир ишларнинг барчаси тарафлар ярашганлиги муносабати билан тугатилди.

29Yan Янгиликлар

“МУҲАНДИСЛИК”ДА: АВВАЛ ОЧИҚ МУЛОҚОТ, СЎНГ САЙЁР СУД…

Кеча Яккасарой туманидаги «Муҳандислик» маҳалла фуқаролар йиғинида доимгидан кўпроқ гавжумлик кузатилди. Маҳалланинг сарбони-ю посбони, фаоллар, катта-ю кичик шу ерда эдики, жиноят ишлари бўйича Яккасарой тумани судининг икки нафар тергов судьяси (З. Нуриддинов, Ж. Ҳожимуродов) ташрифи ҳам кутилмаган ҳол бўлгани йўқ. Чунки, ушбу масканда нафақат судьялар ва аҳоли учрашуви, балки  сайёр суд муҳокамалари  ҳам белгиланган эди.

Сайёр суд дарҳол бошлангани йўқ. Тергов судьялари аввал маҳалла аҳлига юзланди. Айтилдики, жиноятчиликни жиловлаш, турли ҳуқуқбузарликларнинг олдини олиш, ижтимоий бирдамлик ва  қадриятларни асрашда маҳалланинг ўрни беқиёс. Шу боис ҳам  ўтказилаётган ислоҳотларда маҳалла институтига алоҳида эътибор қаратилмоқда. 2026 йил йил “Маҳаллани ривожлантириш ва жамиятни юксалтириш” йили деб эълон қилинганини бежиз эмас. Шундан келиб чиқиб, айрим фуқаролар ўртасида содир этилаётган ҳуқуқбузарлик ва жиноятлар хусусида ҳам сўз юритилиб, маҳалла аҳлининг қатор қизиқтирган саволларга жавоблар берилди.

Шундан сўнг бир неча маъмурий ҳуқуқбузарлик билан боғлиқ ишлар юзасидан сайёр суд мажлислари бошланди. Унда майда безорилик, жамоат жойида тартибсизлик, алимент тўлашдан бўйин товлаш, ички ишлар органлари қонуний талабига бўйсунмаслик, маст ҳолда содир этилган ҳуқуқбузарлик ифодаланган ишлар кўриб чиқилди.

Қабул қилинган суд қарорларининг мазмуни ҳам атрофлича тушунтирилди. Тушунтириш жараёнида ҳар қандай ножўя ҳарақатлар учун жазо муқаррарлиги такрор таъкид этилгани йўқ. Негаки, бўлиб ўтган жараённинг ўзи бунга яққол ва жонли мисол эмасми?!

28Yan Янгиликлар

“БИРНИ КЎРИБ ФИКР ҚИЛ, БИРНИ КЎРИБ…”

Жиноят ёки маъмурий ҳуқуқбузарликнинг хос тоифалари бор. Аммо, кенгроқ олиб қаралса, қилмишнинг катта-кичиги бўлмайди. Жазо – оқибат, холос. Жазодан мақсад эса тарбия. Бунинг учун панд-насиҳат, қуруқ маърузанинг ўзи камлик қилади. “Бирни кўриб, фикр қил, бирни кўриб – шукр”, деб бежиз айтилмаган. Шу ҳикматдан келиб чиқилса, жойларда ўтказилаётган сайёр суд мажлисларининг аҳамияти янада кенгроқ намоён бўлади.

 Бу ўринда суд муҳокамаларининг ушбу шакли тизим фаолиятида очиқ ва шаффофлик ифодаси эканигина назарда тутилаётгани йўқ. Сайёр суд мажлислари бир вақтнинг ўзида халқ билан мулоқот воситаси, турли қилмишларнинг олдини олишда муҳим омил ҳамда ҳуқуқий тарғибот ҳисобланади. Қолаверса, қонунга ҳурмат ва итоат ҳисси шаклланиши учун ҳам қонунсизлик оқибатини кўрсатиб туриш керак.

Жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек туман судининг уч нафар тергов судьяси (С.Хожамкулова, Ж.Саидов ва Б.Омонов) шу мақсадда туманнинг “Шаҳрисабз” маҳалла фуқаро йиғини биносида сайёр суд мажлислари ўтказди.

Унда бир нечта маъмурий ҳуқуқбузарликлар оид ишлар кўриб чиқилди.

Жамоатчилик вакиллари иштирокида ўтган жараёнда  диний мазмундаги материалларни қонунга хилоф равишда тарқатиш, мулкка қасддан зарар етказиш, ички ишлар органлари ходимининг қонуний талабларини бажармаслик, совуқ қурол сифатида фойдаланилиши мумкин бўлган ашёларни олиб юриш, жамоат жойларида умумэътироф этилган ахлоқ меъёрларини бузиш ифодаланган ҳуқуқбузарликларни содир этган бир неча нафар шахсларнинг хатти-ҳаракатлари муҳокама қилинди.

 Суд муҳокамалари якунида ҳуқуқбузарлик хусусияти, ҳуқуқбузарнинг шахси, айбдорлик даражаси, мулкий аҳволи ва бошқа ҳолатлар эътибордан соқит қилингани йўқ.

 Қабул қилинган суд қарорларининг мазмун-моҳияти тергов судьялари томонидан атрофлича, содда тил ва оҳангда тушунтирилди.